De littekens van het leven

Sommige mensen van 80 jaar oud zijn nog op en top gezond, anderen zijn minder gelukkig met hun lichamelijke en/of geestelijke gezondheid. Ze laten hun sporen na in de vorm van littekens. Uiterlijke littekens en/of emotionele littekens, ik noem ze vaak de littekens van het leven.

Een paar maanden geleden maakte ik kennis met een man die vanuit het ziekenhuis kwam en wel eens even kwam revalideren. Het liefst was hij vanuit het ziekenhuis weer naar huis gegaan maar na een poging moest de beste man toch toegeven dat o.a. traplopen simpelweg niet mogelijk was. ‘Aansterken’ was het credo en dan snel weer naar huis. ‘Binnen een paar weken want ze hebben me thuis hard nodig.’

Tijdens een dagdienst hielp ik hem om te kunnen douchen. Ik merkte op dat zijn lichaam het gevecht met de naaimachine flink had verloren. Hij keek naar zijn bovenlichaam en gaf toe ‘dat ze hem flink te pakken hadden gehad’. Alsof elk littekens een medaille betrof ging zijn vinger van litteken naar litteken en kreeg ik een korte omschrijving van elke operatie. Het was een wonder dat deze man nog leefde constateerde ik zonder zijn medische geschiedenis volledig te kennen.

Het revalidatietraject verliep wat minder voorspoedig dan meneer had voorspeld en vooral had gehoopt. Zijn drang om naar huis te moeten gaan was niet geheel zonder reden. Frustratie en angst kwamen bovendrijven nu hij de situatie niet meer in zijn geheel kon overzien. Thuis nodig zijn en daar niet toe in staat zijn knaagde enorm aan hem. Daarnaast was het ‘even aansterken’ na enkele weken al uitgedraaid naar ‘is er nog wel vooruitgang te boeken?’

We hebben het de afgelopen twee jaar meer dan eens over ‘onderliggend lijden’. Deze meneer had in zijn revalidatietraject ook te maken met ‘onderliggend lijden’. Hij moest immers aansterken om weer zelfstandig te kunnen staan, en zo mogelijk ook te kunnen lopen, terwijl zijn nieren al jaren zo goed als volledig dienst weigeren. Een belangrijke taak van de nieren is het verwijderen van vocht uit het lichaam. Als de nieren minder goed werken, houdt het lichaam te veel vocht vast. Om die reden ging deze meneer 3x per week in alle vroegte naar het ziekenhuis voor een hemodialyse.

Deze nierfunctie vervangende behandeling is fysiek zwaar omdat er grote schommelingen in bloedwaarden en vochtgehalte kunnen ontstaan. Dat kan zorgen voor onder meer vermoeidheid, een ziek gevoel (doordat er snel veel vocht uit het lichaam wordt gehaald) en op termijn voor schade aan hart en bloedvaten.

Even in het kort de cijfers: Jaarlijks overlijdt gemiddeld 1 op de 6 dialysepatiënten. Van de nierpatiënten die starten met dialyse tussen hun 45e en 65e jaar, overlijdt de helft binnen vijf jaar. Een 20-jarige patiënt met nierfalen die dialyseert, heeft een resterende levensverwachting die vergelijkbaar is met die van een gezonde 65-jarige (namelijk nog 20 jaar). De behandelingen voor nierfalen (dialyse en transplantatie) behoren tot de duurste die de Nederlandse basisverzekering vergoedt. Dialyse kost per patiënt € 80.000 tot € 120.000 per jaar.

Hoe langer de tijd verstreek, hoe verder het uitzicht op herstel en terugkeer naar huis uit het zicht verdween. De frustratie, angst en onzekerheid ging zich vertalen in nachtelijke onrust. Niet veel later werd werd de onrust. Die onrust ging soms zo ver dat meneer geen idee meer had waar hij op dat moment was en waarom.

Ik had met hem te doen. Iemand achteruit zien gaan in relatief korter tijd is nooit leuk maar intense angst in iemands ogen zien op deze leeftijd raakt mij echt. ‘Wilco, ik ben zo bang!’ . ‘Een luisterend oor aanbieden’ werd erg gewaardeerd en meer dan eens een noodzaak om de onrust in zijn lichaam en geest te beteugelen. Nee, naar huis terugkeren was geen optie meer. Maar wat dan? Afscheid nemen van het leven? We hebben er regelmatig samen over gepraat. De littekens van het leven konden hem de keus niet laten maken. ‘Thuis’ had hem nodig en kon zijn dood vast niet aan. Toch maar doorgaan met de dialyse dan? Een afweging die steeds vaker per week en later per dag werd gemaakt.

Vanuit onze revalidatieafdeling ging meneer niet meer naar huis. Het werd een verzorgingshuis voor hem en daar beruste meneer uiteindelijk ook in. Dan toch maar doorvechten in het leven. Net zoals hij al jaren en jaren deed. Lichamelijk en geestelijk hadden de littekens zich gevormd. Daar konden er vast nog wel een paar bij vond hij uiteindelijk. Ik gunde het hem zo enorm maar hij heeft er niet lang van mogen genieten. Mij bereikte het bericht dat meneer is overleden en zijn strijd heeft gestreden. Genoeg littekens geïncasseerd. De littekens van het leven.