Ome Japie heeft zijn artsen overleefd

Zeven jaar oud was hij toen de Tweede Wereldoorlog begon. Hij verbleef in zijn eerste kinderjaren meer in het ziekenhuis dan thuis in het grote gezin. Zwakbegaafd kreeg hij als stempel en hij zou vast niet ouder worden dan 23 jaar werd er gezegd. Ome Japie is van de week overleden in ons verpleeghuis. 92 jaar werd hij. Ome Japie heeft zijn artsen overleefd.

‘Ome Jaap’ of ‘ome Japie’ werd hij liefkozend genoemd door veel collega’s. Ruim 12 jaar heeft hij gewoond in ons verpleeghuis, wat vroeger vooral een verzorgingshuis was. De laatste van ‘de oude garde’ werd er gezegd. Voordat hij bij ons kwam wonen, was hij er al dagelijks voor een kop koffie of om te eten. Hij woonde om de hoek en zo kwam hij al bijna 32 jaar in ons verpleeghuis.

Zo eenvoudig als zijn leven er de laatste jaren uitzag, zo bizar waren zijn eerste jaren van zijn leven. In 1933 te wereld komen is heel wat anders dan geboren worden heden ten dagen. Tegenwoordig wordt een zwangerschap goed begeleid door verloskundigen of specialisten in een ziekenhuis. Al lang voor de bevalling van een baby kunnen we inschatten of het kindje gezond is en/of dat de bevalling goed gat verlopen.

In 1933 was dat wel anders. Grote gezinnen van 10 of meer kinderen waren geen uitzondering en tsja, soms ging er wel eens wat mis zoals één van zijn zussen het omschreef. Ome Japie kwam ter wereld maar dat ging niet vanzelf. Zuurstoftekort zouden we misschien nu zeggen met flink wat schade in zijn hersenen tot gevolg. Weken, maanden, en in totaal 7 jaar in het ziekenhuis gelegen, zei zijn zus over zijn prille jeugd. Ik geef het je te doen als kind en als gezin.

De Tweede Wereldoorlog

Voordat de Tweede Wereldoorlog begon bleek ome Japie zwakbegaafd en dat was niet passend bij wat de Duitsers voor ogen hadden. Ze kwamen hem ophalen bij zijn huis want al die minder begaafde kinderen konden maar beter afgevoerd worden. De vrachtauto met verdrietige kinderen stond al bijna voor de deur.

Kinderen, mensen die door de Nazi’s onder leiding van Hitler als asociaal en onvolwaardig werden bestempeld. De Nazi-ideologie claimde de superioriteit van het Arische ras. In de actieve Nazipropaganda werden ze neergezet als minderwaardigen, onmensen, het leven niet waard. Mensen die bovendien volgens de nazi’s vooral een grote kostenpost en belasting voor hun gezinnen en de samenleving betekenden. Stempels en beelden met dramatische gevolgen.

Het eerste euthanasieprogramma, later Aktion T4 genoemd, werd ontwikkeld om alle mensen met een handicap te elimineren die, volgens de racistische ideologie van de Nazi’s, de gezondheid en puurheid van het Duitse ras bedreigden. Het begint met de kinderen.

In augustus 1939 gaf Hitler al bevel dat alle Duitse artsen, verpleegkundigen, gezondheidsfunctionarissen en vroedvrouwen verplicht zijn om kinderen met fysieke afwijkingen of een verstandelijke handicap te rapporteren. Na dit decreet begint het registreren van kinderen met een handicap. Vervolgens worden deze kinderen naar ‘gespecialiseerde kinderafdelingen’ gebracht en daar vermoord. Dat gebeurt veelal door een injectie. Ook kwam het voor dat kinderen geplaatst werden in zogenoemde hongerhuizen waar ze langzaam stierven aan ondervoeding. Deze zogenoemde ‘kindereuthanasie’ wordt in het begin uitgevoerd op kinderen tot 3 jaar, later ligt de leeftijdsgrens bij 18 jaar. Beginnend in Duitsland en al snel uitgebreid naar alle bezette gebieden in Europa. Een groot en vaak onderbelicht drama van die verschrikkelijke Holocaust.

De oorlog overleven

De vader van kleine Japie weigert zijn kind af te staan. Japie mag dan zwakbegaafd zijn maar het is en blijft zijn kind dat beschermd moet worden tegen de Duitsers. Japie overleeft de oorlog samen met het grootste deel van het grote gezin. Artsen zeiden echter wel dat hij maximaal 23 jaar oud zou kunnen worden met al zijn medische en psychische problemen. Een triest vooruitzicht voor het hele gezin.

Maar Japie wordt 24, 25, 26 en hij was er nog steeds. Hij leefde eenvoudig en ontwikkelde een voorliefde voor de klassieke muziek. Hij verhuist naar een verzorgingshuis als hij niet meer in staat is zichzelf te redden in zijn eigen huis. Valgevaarlijk en niet in staat dit zelfstandig te corrigeren door zijn zwakbegaafdheid. Onder begeleiding lopen achter een rollator gaat nog lange tijd goed maar uiteindelijk belandt hij in een rolstoel.

Zijn ouders waren toen al jaren overleden uiteraard en helaas ook enkele broers en zussen. Ook de artsen die hem maar een kort leven op aarde hadden voorspeld. Ome Japie heeft zijn artsen overleefd. De nog levende gezinsleden zoals zusjes en een broer wapperde uit over Nederland en zelfs Spanje maar bleven trouw op bezoek komen in het verzorgingshuis wat enkele jaren geleden een verpleeghuis is geworden. In totaal zou hij er uiteindelijk 12 jaar lang wonen.

Vredig ingeslapen

Ik leerde ome Japie twee jaar geleden bij mijn indiensttreding in ons verpleeghuis kennen als een stille en rustige man. Gek op klassieke muziek met een groot arsenaal aan CD’s en DVD’s van bekenden componisten in zijn ruime tweekamer appartement. Afgelopen week is hij in zijn slaap overleden met een lieve collega naast hem aan het bed. De twee dagen daarvoor ging zijn gezondheid opeens hard achteruit en blies hij uiteindelijk zijn laatste adem uit.

Ome Japie is uiteindelijk 92 jaar geworden. Zwakbegaafd was het stempel maar geliefd door zowel bewoners als personeel. Rust in vrede lieve ome Japie.

Foto alleen ter illustratie en door AI gegenereerd